logo_bassam

زهره مهرنوروزی -موزه آستانه قم که در واقع نمایشگاهی از تاریخ است که در باغ بابلان گذشته و خیابان آستانه فعلی واقع شده است لبریز رمز رو راز است اما باید با کارشناس ومتخصص آن از آنجا بازدید کنید تا پی ببرید راز این موزه چیست. موزه قم در سال آبان ماه 1314تاسیس شده است.

بسام نیوز/به مناسبت سالروز افتتاح  آن به اتفاق جمعی از همکاران برای بازدید از این موزه که طی دو سال اخیر از شی محوری به محتوا محوری تغییر یافته است رفتیم. حجت الاسلام محمد باقر مشکاتی متخصص این موزه همراهی مان کرد . در تالار عترت که از ورودی درب شیشه ای آغاز می شود و به تالار عبرت خاتمه می یابد.

که تاریخچه ایجاد موزه قم درآن نصب شده است و کارشناس می گوید: با توجه به اینکه موزه قم قدیمی ترین موزه ایران محسوب می شود ولی نفیس ترین آثار در آن نگهداری می شود با این همه موزه ایران باستان را اولین موزه ایران معرفی می کنند. در داخل محفظه شیشه ای تصاویر شخصیت هایی را که در گذشته برای بازدید این موزه آمده اند دیده می شود.

دست راست محفظه بزرگ که به گفته کارشناس توحیدی است یک پرده بزرگ از خانه کعبه است که بر سینه دیوار می درخشد. دریک قاب اسما خداوند به زیبایی نوشته شده است در کف محفظه تصاویری از امام علی علیه سلام که  کاتب وحی ، مولد کعبه و شهید محراب است دیده می شود در واقع درآن محفظه از خداوند آغاز می شود و به امام علی خاتمه می یابد. در محفظه دیگر ما یک نقاشی بزرگ را می بینیم که اسامی 100تن از حاضران در واقع غدیر تصویر شده است نقاشی بیش از 180سال قدمت دارد که داستان را کارشناس روایت می کند. چند قدم که پیش می رویم با گنجینه قم ها روبرو می شویم ، که حتی نمایی از محراب بیت النور را نیز می بینیم و قرانی که منسوب به امام رضا علیه سلام است بر روی رحل قرآن دیده می شود به دیوار محفظه داستان سفر حضرت معصومه علیه سلام به قم گنجانده شده . خطبه فدکیه حضرت زهرا علیها سلام را در کنار گنجواره قمی ها می بینیم در گنجواره قمی ها بخشی از هنرهای صنایع دستی و مسکوکات قم دیده می شود. در بخش دیگر به مرحله تکمیل حرم حضرت معصومه می رسیم که از یک سقف ساده روی مزار شروع می شود تا حرم و بارگاه تکمیل می شود.

به بخش گنیحنه های حرم می رویم عجایبی می بینیم مثل وسابل خوشبو کننده حرم مطهر که  انواع گلابدان و بخوردان دیده می شود که قدمت آن به ایلخانی ها می رسد. در بخش روشنایی حرم تنوع عجیب است. دربخش آبگینه از جنس بلفور گرفته تا بلور و میناکاری دیده می شود هنوز در تالار عترت هستیم که به خواسته راهنمای موزه سرمان را بالا می گیریم که در یک تابلو بزرگ در زمینه آبی تمام اسامی و القاب زیبای بانو فاطمه معصومه علیها سلام دیده می شود مرضیه ، فاطمه ثانی ، زینب ثانی ، مهاجره ، طاهره، عالمه …. با خطر نستعلیق سیاه بر روی زمینه آبی نگاشته شده است.

در بخش مشاغل حرم 25نوع شغل دیده می شود که در کنار کلید داری ، کفش داری دیگر مشاغل نیز وجود داشته است. عکس خادمان قدیمی را آنجا می بینیم تغییر و تحول پوشش خادمان در ماکت ایمانی شهید مدافع حرم مشهود است.

ماکت حرم که به گفته کارشناس موزه نگاه فرشته واری است از نزدیک می بینیم که توسعه حرم بعد از انقلاب رشد چشمگیری داشته است که گویای اهمیت جمهوری اسلامی به فرهنگ اهل بیت وزیارت است.

در بخش مربوط به حرم انواع زیارتنامه های چوبی دیده می شود. قدیمی ترین ضریح بانو در تالار عترت آ دیده می شود و پرده ای که گم شدن و برگشتش به قم داستان دارد. تصویری از قران خوانی در آنجا وجود دارد که مشکاتی می گوید با تحقیق صورت گرفته تعداد این نوع قران خوانی در حرم بانو 800سال قدمت دارد.

در بخش گنجواره انقلاب  دریک محفظه ماشین تحریر که برای نوشتن اعلامیه در زمان انقلاب بود دیده می شود و این سو تر نشانه های دفاع مقدس لباس یک خلبان شهید قمی  است و یک موشک نمادی نیز به موزه هدیه شده است. یک تصویر نقاشی در سمت راست نزدیک به سقف نصب شده است که نشان دهنده اهتزار پرچم اسلام در جهان است که با توضیحات کارشناس موزه به برداشت آن تابلو کمک می کند.

از بخش موقوفات زیور آلات زنان که تماما وقفی است عبور کردیم یک  گلدان با ارزش و قیمتی خود نمایی می کرد به سمت درب های قدیمی حرم می رویم که هرکدام زیبا و منحصر بفرد هستند.فلزی نقره ای، چوبی ، طلایی، خاتمکاری همه آنها در نهایت زیبایی وچشم نوازی هستند درواقع این آثار نشانه عشق و ارادت به اهل بیت است که ر قالب هنر خودش را نشان  داده است.

به بخش قران های نفیس می رویم کارشناس می گوید: این قران های خطی موجود توالی تاریخی دارند به طوری که ما می توانیم از طریق همین قرآن ها اثبات کنیم قران ما در طول تاریخ تغییر نکرده  و تحریف نشده است این در حالی است که کتاب انجیل مسیحیت 300روایت وکتاب دارد. در تمام قران ها یک آیه را برجسته کرده اند . یکی از قران های نفیس منسوب به مادر شاه سلیمان است. 

مشکاتی از نمونه‌هایی از قرآن‌های کوفی یاد کرد و گفت: برخی از ۹ نمونه این قرآن‌ها بر روی پوست و برخی دیگر روی کاغذ نوشته شده است. با توجه به اینکه کاغذ برخی از آنها دچار آسیب‌دیدگی شده بود، کاغذ به آن اضافه شد و در همین موزه مورد مرمت قرار گرفت تا از آسیب‌دیدگی بیشتر پیشگیری به عمل آید. مرمت جلدهای نسخ خطی نیز در کارگاه هنری این موزه صورت می‌گیرد. این قرآن مربوط به قرن پنجم است که در سال‌های دهه ۸۰ بازسازی شده است.

 کارشناس این موزه در ادامه توضیحات خود به مجموعه هفت جلدی قرآن کریم اشاره و اظهار کرد: این قرآن در هفت جلد و به خط نسخ نوشته شده است که صفحات آغازین آن دارای تذهیب است که تزئینات سراسری دارد و واقف آن فتحعلی‌شاه قاجار است. این قرآن از منظر کتاب‌آرایی و نوع خط ارزشمند به شمار می‌آید.

مشکاتی به قرآن دیگری متعلق به دوره صفوی اشاره کرد و گفت: حواشی این قرآن که به خط نسخ و محقق نوشته شده، دارای تزئینات و شمسه‌های مذهّب در اطراف آن است. این مصحف دارای جدول‌کشی به رنگ‌های طلایی و لاجوردی است که توسط مادر شاه صفی در دوره صفوی و قرن یازدهم هجری قمری وقف شده است.

وی با بیان اینکه نخستین جلد این قرآن به نمایش درآمده است، ادامه داد: نمونه هفت جلدی دیگری در موزه است که از جمله قرآن‌های متعلق به دوره قاجار بوده و فیض‌الله لاهوری آن را کتابت کرده است. واقف این قرآن، ناصرالدین شاه قاجار است و از نظر نوع خط، تزئینات، جدول‌کشی و ساخت جلد دارای اهمیت است.

مشکاتی  از قرآن ارزشمند دیگری که کتاب‌آرایی آن نیز در دوره صفوی صورت گرفته است یاد کرد و افزود: این قرآن به صورت یک خط در میان با طلا نوشته شده است. به طوری که یک خط با مرکب مشکی و یک خط با طلا کتابت شده است. از تزئینات زیبای مکتب شیراز نیز در این مصحف استفاده شده است. همچنین تمامی اوراق آن زرافشان سازی شده است به این صورت که کاغذ خیس شده و با ذرات طلا به صورت لعاب تزئین شده است که جنبه تزئینی خاصی به کاغذ داده است.

وی، کاتب این قرآن را محمد خلیلی تبریزی معرفی کرد و ادامه داد: این قرآن متعلق به دوره صفوی است و از آثار شاخص آن دوره به شمار می‌آید. در ابتدای این قرآن و ذیل وقف‌نامه، دست‌خط مرحوم آیت‌الله علامه مجلسی مشاهده می‌شود. مادر شاه سلیمان صفوی این قرآن را به موزه اهدا کرده است.

کارشناس موزه آستانه حضرت معصومه(س) همچنین به نمونه دیگری از قرآن متعلق به دوره صفوی اشاره کرد و گفت: این قرآن از برخی وجوه، دارای آسیب‌دیدگی بود که کاغذهای حاشیه آن در دوره قاجار اصلاح شد. این قرآن به خط محقق نوشته شده است و با استفاده از رنگ‌های مختلف، زمینه سطربندی را رنگی کرده‌اند. همچنین از نظر نوع تذهیب، جلد و… دارای هنر زیبایی است که جلد سوخته معرق برای آن استفاده شده و نوع فاخر و ارزشمند قرآن‌های موزه از لحاظ نوع خط و تزئینات است.

وی به قرآن کم‌نظیر دیگری که به قرن ششم قمری اختصاص دارد اشاره کرد و گفت: این قرآن همزمان با دوره سلجوقی کتابت شده است که از معدود قرآن‌های دارای تزئینات است. همه صفحات آن حالت پرکار مذّهب دارد که طلای بسیار زیادی در آن استفاده شده است.

مشکاتی اشاره کرد: این قرآن به خط محقق و نسخ کتابت شده و ترجمه فارسی دارد. نکته‌ای که درباره قرآن‌های موزه باید مطرح شود آن است که بخش قابل توجهی از قرآن‌های این مرکز دارای ترجمه فارسی است و برخی از قدیمی‌ترین نمونه‌های آن که مربوط به قرن پنجم و ششم است در این مرکز نگهداری می‌شود. سیر قرآن‌های این موزه تا دوره معاصر را شامل می‌شود.

از پله ها که پایین می رویم  در بخش سفال و آبگینه اشیا کشف شده در تپه های باستانی قم دیده می شود که بسیار اعجاب انگیز است. وجود چند کاشی بسیار قدیمی حیرت هر بینده ای را بر می انگیزد که قدمت آن 600ساله است با طرحی از نقش انسان وحیوان.

به بخش دست بافته ها می رسیم  پارچه های قدیمی زیادی دیده می شود، اما در میان آثار ارزشمندی که در این موزه نگهداری می شود می توان به فرشی اشاره کرد که جزء فرش های هفتگانه جهان به شمار می‌رود، کارشنس موزه توضیح می دهد که این فرش توسط استاد نعمت الله جوشقانی و در سال ۱۰۸۲ هجری قمری برای مقبره شاه عباس دوم صفوی بافته شده است. (از مقابر دوره رجال صفوی در حرم حضرت معصومه(س) تنها مقبره شاه عباس دوم صفوی بر جای مانده و ۴ مقبره دیگر در بازگشایی های حرم تخریب شده و از بین رفته اند.)

این فرش نفیس ۲ قطعه است که به عنوان فرش کف مقبره استفاده می‌شده و هنگامی که حرم حضرت معصومه(س) دچار تغییر و تحولات ساختمانی شده و بخش‌هایی به حرم اضافه شده این فرش به موزه آستان مقدس تحویل داده شده است و اکنون ۸۲ سال است که در این موزه نگهداری می شود.

این فرش نفیس شامل دو نیم دایره است که در کنار مقبره پهن می شده و مساحت تقریبی مجموع دو قطعه حدود ۵۸ متر مربع است و ابعاد مجموع دو نیم دایره ۸۲۰ *۸۲۰ میباشد؛ این فرش تمام ابریشم با ضخامت ۲ میلیمتر دارای یکصد رج است و طرح بافته شده روی آن نشان دهنده مراحل رشد گیاه است، این فرش دارای نمونه های دیواری نیز هست که ۹ قطعه از آنها چهارضلعی و ۲ قطعه هشت ضلعی بوده همچنین قطعه‌های ۸ ضلعی به عنوان سند تاریخی به شمار می رود که تاریخ، محل و نام استاد آن روی فرش بافته شده است.

قسمت داخلی دو نیمه جمعاً به مساحت 2 متر و 58 سانتیمتر و به اندازه محل نصب صندوق روی قبر خالی گذاشته شده است.

در بخش پایانی با سنگ قبرهای مواجه می شویم که  از شاهان و مشاهیر و هنرمندان و خادمان بر جای مانده است.

به گفته مشکاتی موزه آستان 30هزار اشیا دارد که تنها 1400 قطعه آن در معرض نمایش بازدید کنندگان قرار داده شده است.

کارشناس موزه می گود: بعد از چینش محتوایی موزه و انجام فعالی های رسانه ای بازدید ها خیلی بیشتر شده است و گرشگران خارجی نیز به بازدید از موزه قم تمایل زیادی دارند.  چیزی که در بازدید از موزه برایم تجربه شد کیفیت بازدید از موزه با حضور کارشناس است که لذت بازدید را دو چندان می کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × چهار =