logo_bassam

درجشنواره سفال و سرامیک قم

زهره مهر نوروزی. چرخ های سفالکاری در مهتابی یا تراس خانه مستقر شده بود ، هنرمندان جوان و نوجوان سرگرم بودند. اینجا خانه تاریخی زند بود یکی از خانه بجا مانده از عصر قاجار است خوب که دقت می کردی همگی آموزش دیده بودند و ماهرانه با ظرافت تمام و حرکتی طرارگونه گل را به شی تبدیل می کردند. گلدان، بشقاب ، کاسه …

خانه تاریخی زند قراربود از 21 تا 28خرداد ماه میزبان هنرمندان جوان رشته سفال و سرامیک قم باشد. در واقع اینجا  جشنواره برپا بود. جشنواره سفال و سرامیک که بانی آن کسی نبود جز استاد احمد کبیری هنرمند برجسته کاشی هفت رنگ قم که با همکاری میراث فرهنگی قم این جشنواره را برگزارکرده است.  

سال 96وقتی برای اولین بار با این هنرمند مصاحبه ای انجام شد او گفت: برای آینده هنر سفالکاری قم نگران هستم چون تعداد سفالکاران قم از تعداد انگشتان یک دست بیشترنیست. او تصمیم گرفته بود هنر سفالکاری قم را از زوال و نابودی نجات دهد.  

خرداد ماه 1401هفته صنایع دستی جشنواره سفال و سرامیک برپاست استاد چیره دست کاشی هفت رنگ قم احمد کبیری می گوید: طی این سال ها بیش از 100هنر آموز در این رشته  تربیت کرده ام که به اتفاق آنها این جشنواره را برگزار کردیم.

 سفالگری هنری پرسابقه در قم  

از آنجا که قم  داراى خاک مرغوب جهت کار سرامیک و سفالگرى است، سرامیک و ظروف سفالى آن معروفیت منطق‌ه‏اى پیدا کرده است. وجود خاکهاى مرغوب جهت سرامیک ‏سازى باعث ایجاد هنرها و صنایعى از قبیل کاشی ‏سازى، سفالگرى و آجرپزى در قم شده است.همچنین آجر قم داراى معروفیت منطقه‏ اى بوده و عده زیادى در این شغل اشتغال دارند و بیشتر محصول آن به شهرهاى مختلف به ویژه شهرهاى اطراف صادر می شود.

مواد و مصالح سفال در قم بسته به نوع محصول، نیاز و ذوق سفالگر با روشهای مختلفی تهیه یا آماده می‌گردد. تولیدات سفال و سرامیک قم شامل انواع محصولات کاربردی، تزئینی- تلفیقی، قالبی، چرخ ساز و حجمی قابل تقسیم بندی است که برخی تولیدات به دلیل نیاز بازار حجم بیشتری از محصول را به خود اختصاص داده اند.

در واقع سفال و سرامیک به محصولاتی اطلاق می‌شود که با استفاده از گل رس و همچنین گل حاصل از سنگهای کوارتز و کائولن به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته می‌شود.

استفاده از لعابهایی با رنگهای مختلف، بهره گیری از نقوش سنتی اسلامی، به کارگیری برخی لعاب‌های سنتی با توجه به وضعیت بیابانی قم (همچون لعاب قلیایی و نمکی در گذشته)، و تولید محصولات چرخ ساز و قالبی و همچنین برخی سفالهای خاصی چون خرمهره، پی سوزها، شمعدانیها و محصولات تلفیقی- ترکیبی از شاخصه‌های سفال قم می‌باشد.

سفالگری قم به مانند بسیاری از مناطق به روند خود ادامه داده و با گذشت زمان، فرم‌ها و تکنیک‎‌ های سنتی به تدریج با تغییراتی رو به رو شده است. اما امروزه برای ارتقاء هنر- صنعت سنتی سفالگری، توجه به نیازهای جدید، بالا بردن شناخت هنری هنرمندان، حمایت و ایجاد بستر مناسب توسط سازمان‌های متولی و تعامل این دو بخش الزامی است. هر چند سفالگران قم، کاربری های مورد نیاز روز را نیز مورد توجه قرار داده و فرم‌های جدید را تولید می کند.

حرکت استاد کبیری جای تقدیر داشت. انگار روحی تازه در حیات رشته هنری سفال و سرامیک قم دمیده شده بود. انگار این هنر جانی دوباره یافته بود. پسر نوجوانی تعجبم را بر می انگیزد سید صالح حسینی او یک هنرمندی است  که  قرار است در آینده ای نجندان دور خاک را به کیمیا تبدیل کند.

فاطمه سلیمانی ، فاطمه خسروی ، عباس موسوی، ریحانه سامعی و عباس از جمله هنرمندانی بودند که در اولین روز نمایشگاه حضور داشتند و اندکی خودشان را معرفی کردند.

در حاشیه اولین روز جشنواره قرار بود انجمن سفال و سرامیک قم نیز احیا شود. چهره های آشنای چون بیست سال پیش از این انجمن تشکیل شده بود، اما فعالیتی نداشت.

امیرمیرقیصری، حسن کبیری، احمد کبیری ، رضا سرکار پور تنها هنرمند سفالگر قمی که دارای درجه هنری از فرهنگ و ارشاد از چهره های آشنای هنر سفالگری  قم بودند که گرد هم آمده بودند تا برای آیندگان این هنر فکری کنند.فرصتی پیشامد تا با استاد سر کارپور احوال این هنر را جویا شویم.

استاد رضا سرکارپور یکی از هنرمندان پیشکسوت این هنراست هنرمندی که کارهایش همگی منحصر بفرد است می گوید: متأسفانه جایگاه سفال و سفالگری آن‌چنان‌که باید نیست و تا حدودی در بین هنرهای تجسمی ناشناخته است.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا دلیل این موضوع را در کم‌کاری سفالگران می‌داند، تصریح کرد: این حضور را از کم‌کاری سفالگران نمی‌بینم چراکه سفالگران بسیار زحمت‌کش و کاملا پویا هستند ولی متأسفانه موضوع این است که سفالگری آن‌ چنان‌ که باید و شاید هنوز به‌ عنوان هنر مطرح نشده‌ است.

سرکار پور در ادامه بیان کرد: من که نزدیک به نیم‌قرن است که در این حوزه هنری مشغول به کار هستم باید بگویم که شرایط سفال امروز در مقایسه با گذشته بهتر است چرا که زمانی‌ که من شروع به کار کردم، همه می‌گفتند این چه هنری است؟؛ آن زمان مردم نمی‌توانستند تصور کنند که کار سفال می‌تواند چیزی به‌ جز کاسه و کوزه هم باشد.

این استاد سفالگر قمی  اظهار داشت: کار بازار با کار هنر متفاوت است و با همه احترامی که برای مراکزی چون لالجین، میبد، شهرضا و تمامی مراکز سفال قائلم اما عقیده دارم که کاری که ما شروع کردیم یعنی تلاش کردیم که سفال را به هنر محض نزدیک کنیم، مهم بود چرا که آن کار ناشناخته است؛ وگرنه سفال شناخته‌شده است و سابقه چندین هزار ساله در کشور دارد.

سفالگری نیازمند تعامل هنر سنتی و مدرن است

وی با اشاره به چگونگی ایجاد بهبود در شرایط سفال و سفالگری در ایران خاطرنشان کرد: برای بهبود وضعیت سفال به عنوان یکی از ارکان هنرهای تجسمی در ایران  لازم است که به شناختی برسیم؛ و برای این شناخت لازم است تعاملی بین کارهای سنتی و کارهای هنری صورت گیرد و در این راستا باید نشست‌هایی برگزار شود تا بین استادکاران و هنرمندان تبادل نظر و گفت وگو صورت گیرد.

وی یادآور شد: همیشه گفته‌ام که نباید ظرفیت کارهای سنتی را دست‌کم بگیریم ولی هنرمندان هنر محض هم باید وارد این جمع شوند و تعامل بین بخش هنر مدرن و سنتی صورت گیرد.

سرکارپور  بیان کرد: در دوره اخیر، سفال کاران چه از منظر تکنیکی چه از نظر محتوایی کارهای خوب و قابل‌قبولی ارائه کرده بودند؛ فکر می‌کنم روح هنر سفال در این کارها جریان داشت و ازین بابت خوشحالم.

وی تاکید کرد: البته باید بدانیم که سرامیک، هنر و کاری پر دردسر است که پروسه‌ای طولانی دارد. در نتیجه ممکن است تعداد آثاری که تولید و ارسال می‌شوند مانند خوش‌نویسی زیاد نباشد، اما در مجموع کارها قابل‌قبول بود؛ ضمن این که نباید از یاد ببریم که ساز و کار تولید سفال بسیار گران تمام می‌شود؛ مواد تولید این هنر در حد یک مداد و کاغذ نیست؛ به همین دلیل سفال نیاز به حمایت دارند؛ در حقیقت سفالگران آدم‌هایی هدفمند، با تلاش و تقلای بسیار هستند که نیاز به حمایت دارند.

متاسفانه استاد سرکارپور چند سالی هست که از تولید دست کشیده  دورهای آموزشی نیز برایش فراهم نشده است درواقع همه داشته هایش در این هنر در ذهنش بایگانی شده چون در توانش نیست که بتواند کارگاهی را برای خودش فراهم بیاورد. عجیب است که در این شهر بی اندازه آب انبار موقوفه و میراثی وجود دارد که در آستانه تخریب هستند طبق شرایط و قانون به چنین هنرمندانی واگذار نمی شود.

استاد احمد کبیری که متقاضی برگزاری چنین جشنواره برای اولین بار در قم است می گوید: خوشحال هستنم که توانستم با آموزش خود  این هنر را زنده و پویا نگهدارم چون تمامی هنرجویان جوان هستند و آتیه دار اما به حمایت متولیان نیاز دارند چون اکثر این هنرجویان کارگاه ندارند، جایی برای عرضه  تولیدات خود ندارند،

اما ماجرای انجمن چه شد. طبق گفته های استاد سرکارپور از اعضای انجمن می گوید: این انجمن از آنجا که قبلا تشکیل شده است نیاز به احیا دارد. بنابراین از متولیان درخواست تخصیص  یک دفتر داریم که محل تجمع ما باشد ضمن اینکه ما به  تمام هنرمندان برای عضویت درانجمن فراخوان زده ایم تا هرکسی مایل دارد در انجمن عضو شود.

بی شک تمامی هنرمندان صنایع دستی یک تنه بار فرهنگی و تمدنی یک ملت را بر دوش می کشند و دم نمی زنند، این خاصیت هنرمند است بنابراین لازم است متولیان فرهنگی آنان را تنها نگذارند و مشکلات زیر ساختی آنان را برطرف کنند ، برای تمامی هنرمندان صنایع دستی جوان  قم آرزوی توفیق و موفقت داریم. امیدواریم همانطور که هنرمندان پیشکسوت قم در بین تمامی ایران  می درخشند جوانان این رشته هنری نیز با خلاقیت و ذوق خود آثاری زیبا و چشم نواز خلق کنند و همچنان بدرخشند.

عکس: سرکارخانم طهوری



ثبت دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 × 3 =