logo_bassam
فرش های قم

زهره مهرنوروزی_خیلی قبل ها پیش از آنکه قالی پازریک توسط سرگی رودنکو باستان شناس روسی در جنوب سیبری در کوها های آلتای کشف شود زنان هنرمند ایرانی دست بافته هایشان زینت بخش محافل شاهان ایران و جهان بود. فرش های دستباف ایرانی در دنیا از مشهورترین فرش ها محسوب می شوند که بسیاری از بازارهای جهانی را تسخیر کرده اند. اما فرش ابریشم قم یکی از فرش های دستباف ایرانی است که در بازار جهانی از جایگاه ممتازی برخوردار است. یکی از مهمترین ویژگی های فرش ابریشم استان قم این است که به اندازه ای زیبا و طبیعی بافته می شود که در نگاه اول چنین به نظر می رسد که یک تابلو نقاشی است. از حدود یک قرن پیش بود که به تدریج صنعت قالی بافی در قم پیشرفت های خود را آغاز کرد و بافت فرش دستباف ابریشم در این استان به صورت جدی و با استفاده از طرح و نقش های مختلف آغاز شد و همین امر باعث شد تا این فرش به یک فرش معتبر و ارزشمند در جهان تبدیل شود.

پیشینه فرش بافی در قم

فرش هایی که در ابتدا در این استان بافته می شدند به مانند فرش های امروزی نبودند بلکه در بافت آنها از مواد اولیه مرغوب استفاده نمی شد و همچنین بافت آنها نیز درشت بود و در رج شمارهای چهل بافته می شد ؛ در نتیجه شاهد فرش هایی با کیفیت امروزی نبودیم. به تدریج در سال های بعد در ساختار فرش های استان قم تغییرات اساسی ایجاد شد و قالیبافان و طراحان نقشه قم به فرش های تمام ابریشم که ریز بافت بودند روی آوردند و فرش های گرانبها و لوکسی را در اختیار علاقمندان فرش های دستباف قرار دادند.

فرش ابریشم قم

همانطور که گفتیم فرش قم از جمله فرش های دستباف ایرانی است که در حال حاضر در دنیا به عنوان فرشی نفیس شناخته می شود. این فرش از بافت و طرح و نقش خاصی برخوردار است که آن را به یکی از فرش های ممتاز و خاص تبدیل کرده است. با وجود این که سال های زیادی از شروع بافت فرش ابریشم قم می گذرد ولی این فرش همچنان اصالت اولیه خود را حفظ کرده و در بافت آن از مواد عالی و رنگ های طبیعی استفاده می شود. همچنین طرح های به کار رفته در این فرش نیز از طرح های چشم نواز ایرانی است.

تاریخچه فرش ابریشم قم

صنعت قالیبافی در استان قم از زمان های دور رواج داشته است. این صنعت ابتدا در بین روستاییان و عشایر این استان مرسوم بود و همان طور که گفته شد در ابتدا قالی هایی که بافته می شدند از کیفیت مناسبی برخوردار نبودند. اما فرش ابریشم قم که به شکل امروزی بافته می شود از حدود هشتاد سال پیش و در دومین دهه قرن بیست میلادی رایج شد. این مقطع زمانی با ورود تجار کاشانی به قم مصادف بود که دارهای قالی را به شهر قم بردند و در مقیاسی محدود این نوع از فرش بافی را در آنجا شروع کردند. در بافت فرش ابریشم قم استانداردهای محیط زیستی رعایت می شود و تولید آن هیچ نوع آسیبی به محیط زیست وارد نمی کند؛ زیرا رنگ و نخ به کار رفته در آن از مواد کاملا طبیعی و غیر شیمیایی تهیه شده است. در بافت فرش ابریشم قم از ده ها هنرمند استفاده می شود و با هماهنگی که در بافت آن دارند یک اثر هنری کم نظیر را تولید می کنند. این همکاری و هماهنگی از طراحی ، رنگرزی تا بافت این فرش را شامل می شود.

مواد و ابریشم به کار رفته در فرش قم

در بافت فرش قم از مواد و ابریشم منحصر به فردی استفاده می شود ، ابریشم هایی که در بافت این نوع فرش به کار برده می شود از انواع ابریشم های خالص و ظریف است. این ابریشم بیشتر از کشور چین وارد می شود و در اختیار قالیبافان و رنگرزها قرار داده می شود. برای رنگرزی ابریشم های فرش دستباف قم نیز از رنگ های طبیعی و گیاهی استفاده می کنند و روند رنگ آمیزی و خشک شدن رنگ ها و شست و شو نیز در محیط آزاد انجام می گیرد. موادی که برای تولید رنگ طبیعی استفاده می شوند شامل پوست انار ، پوست گردو ، زاج ، اسپرک ، روناس و… هستند که موجب می شوند رنگ فرش کاملا طبیعی باشد و از عمر بالایی نیز برخوردار باشد.

طرح ها و نقش های فرش ابریشم

طرح هایی که در فرش قم به کار رفته می شود بسیار متنوع است و از گستردگی زیادی نیز برخوردار است. نقشه هایی که برای قالی های قدیمی قم در نظر گرفته می شد از طرح های معروف لچک و ترنج شاه عباسی ، محرمات و شکارگاه تشکیل شده بود نقشه ها و طرح های مذکور تقلیدی از نقشه های کاشان و اصفهان بود. به مرور زمان و با خلاقیتی که طراحان قم از خود بروز دادند طراحی فرش های این استان دچار تحولات اساسی شد و شاهد بروز سبک جدیدی در صنعت قالیبافی شدیم. سبک جدید به ویژگی های خاص و متمایزی که از لحاظ طراحی ، هماهنگی نقش ها و رنگ آمیزی دارد به سبک فرش قم شناخته می شود. بافندگان استان قم بیشتر علاقمند هستند که بهترین طرح های مورد استفاده در سایر استان های کشور را با تغییراتی اندک به کار ببرند. از مهمترین طرح هایی که در فرش ابریشم قم به کار رفته می شود می توانیم به این موارد اشاره داشته باشیم : بته ای ، هندسی جوشقانی ، لچک ترنج ، بندی خشتی یا موزاییک بختیاری ، درختی ، شکارگاه ، عباسی ، شاه عباسی افشان ، بندی کتیبه ای ، محرابی ، محرمات ، گل فرنگ ، ترنجی کف ساده ، ضل السلطانی ، خشتی و محتشم. طرح ها و نقشه هایی که بصورت بوته میری مکرر هستند در مقایسه با طرح های گلدان از رواج بیشتری برخوردار هستند ، بسیاری از قطعات به کار رفته نیز از مدال مرکزی و طرح های مختلف در گوشه و کنار برخوردار هستند. اما در این روزها مشکلاتی مثل خشکسالی درنتیجه واردات ابریشم از خارج کشورو بعضا ابریشم های بی کیفیت وجعل طرح نقشه های قمی اندکی بازار این فرش را با نوسان مواجه کرده است اما با این وجود قم همچنان معدن تولید عروس فرش های ایران است و نامش در جهان می درخشد با افتتاح نمایشگاه فرش قم بی شک وضعیت فرش دستبافت قم بهبود خواهد یافت به امید آن روز!

#حافظانمیراثفرهنگی_قم



ثبت دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سه × دو =