logo_bassam

قم مهد هنر منبت چوب؛ اما…

اردیبهشت ۲۱, ۱۴۰۱

زهره مهرنوروزی-صدای مغارکه ممتد و پیاپی برروی چوب کوبیده می شود تا طرح و نقشی را که هنرمند می خواهد بر روی چوب حک کند از فاصله چند متری کارگاه شنیده می شود به کاسه گری می رویم جایی که محل تولید و عرضه صنایع چوب قم است. از مبلمان گرفته تا لوازم خواب و تزیینی دراین خیابان خاص قم دیده می شود.
بسام نیوز-نزدیک به نیمی ازکارگاه‌های چوب استان قم در رشته منبت چوب هستند که کارگاه‌های فعال در رشته منبت استان قم بعد از استان همدان حائز رتبه دوم کشوری است.
برخی از کارگاه‌ها نیز که قدرت مالی و تولیدی دارند عرصه کامل تولید چوب را خودشان به عهده می‌گیرند،در زمینه صنعت منبت چوب بیش از 1200 کارگاه در سطح استان قم فعال هستند که در هر کارگاهی سه الی چهار نفر فعالیت می‌کنند.
درواقع منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی که با چند قلم و اسکنه ای فلزی ذهنیات خود را با خطوط کوفی، نقوش اسلیمی، ختایی و گل و مرغ روی چوب کنده کاری می کنند.
قم از این نظر هنرمند منبت کار، بسیار غنی است ، منبت یکی از هنرها و صنایع دستی است. در این هنر نقش‌ها به صورت نقش برجسته روی زمینه کار قرار می‌گیرند. منبت‌کاری چوب یکی از شاخه‌های منبتکاری است ولی منبت کاری بیشتر به صورت کنده کاری روی چوب اجرا می‌شود.
به سراغ دوتن از هنرمندان فعال این رشته می رویم. مرادی رییس انجمن صنف کارفرمایان منبت قم و حسین نوروزغلامی که از اعضای هیت رییسه این انجمن محسوب می شوند.
مردای که بیش از 30سال است دراین رشته فعال است در توضیح بیشتر این هنر می گوید: منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری بر روی چوب. این هنر دستی نماد احساس، ادراک ، اندیشه و خلاقیت هنرمندان که با ذوق و سلیقه سرشار، اثر هنری را ابداع می کنند.
وی برجستگی را یک عنصر مهم در منبت کاری است می داند و می افزاید: برجستگی های اشیا در منبت کاری بر روی چوب نیز برجسته و برآمده از چوب به نظر خواهد رسید.


منبت هنر اصیل ایرانی
به گفته وی این هنر اصیل ایرانی از گذشته تا به امروز همواره مورد توجه بوده و در آثار حجمی و تزئینی فراوانی به کار گرفته شده است و قم یکی از معدن های تولیدات صنایع چوبی منبت است.
حسین نوروزغلامی خزانه دارو هنرمند فعال دراین رشته می گوید: از هزاران سال پیش مردمان عادی از چوب به عنوان ماده اولیه ارزان و در دسترس استفاده می کردند از این رو نمیتوان تخمین دقیقی از تاریخچه هنر منبت کاری در جهان به دست داد. از طرفی ماندگاری چوب در برابر عوامل طبیعی چندان زیاد نیست و در اثر گرما، رطوبت و دیگر عوامل طبیعی دستخوش تغییر شده و فرسایش می یابد، بنابراین از آثار چوبی منبت قدیمی اثری در دست نیست.
وی درباره قدیمی ترین نمونه منبت می گوید: قدیمی ترین اثر موجود یک تندیس چوبی است که در مصر کشف شده و مربوط به ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد است. البته مجسمه چوبی بت شیگیر با ۱۱۰۰۰ سال قدمت را می توان قدیمی ترین اثر کنده کاری روی چوب دانست.
این هنرمند می گوید: متریال اصلی این هنر چوب است بنابراین استاد منبت کار بنا بر رنگ و جنس کاری که می خواهد بسازد از میان چوب های گوناگون چوب مناسب را انتخاب می کند.
نوروز غلامی گفت: طبق تجربه چوب گردو، چوب گلابی، چوب چنار، نارون، چوب راش وچوب تبریزی از چوبهایی هستند از بقیه کاربری بیشتری در ساخت آثار هنری منبت کاری دارند چرا که این چوب ها هر کدام رنگ منحصر به فردی دارند که در آفرینش های هنری کمک قابل توجهی به زیبایی نهایی اثر می کنند.

وی با بیان اینکه منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است می افزاید : در ایران منبت کاری قدمتی چند هزار ساله دارد وقم یکی از ظرفیت هایی این هنر است.
وی درباره فوت و فن این هنر می گوید: سبک های منبت کاری بنا بر روش های گوناگون به سه دسته حکاکی، برجسته نمایی و پیکر تراشی تقسیم می شود.


ابزار هنرمنبت
ازاین هنرمند درباره ابزار منبت کاری می پرسیم که گفت: مغار ، گیره، میز منبت، گیره نجاری، سوهان آهنی، سوهان کاغذی و پارچه‌ ای و آبی، لوازم تحریر، کاغذ روغنی یا پوستی یا کالک، چکش پلاستیکی یا چوبی ، تیز کن برقی ، انواع چوب ، چسب چوب ، قلم موئی ، میخکوب ، کمد وسایل ، اره ، لیسه ، دریل ، متر ، سنگ نفت، لاستیک ، زیر کاری و نفت را نام برد. اما، در این میان مغار مهمترین وسیله در منبت کاری است چرا که مغار ابزاری برای کندن و تراش دادن است. به طور کلی ۴ نوع مغار تخت ، مغار نیم باز ، مغار گلویی یا گیلویی ، مغار شفره. در منبت کاری استفاده می شود.


حرف دل هنرمندان منبت قم
مرادی می گوید: هنرمنبت قم زبانزد خاص و عام است اما در بین مردم قم آنطور که باید شناخته شده است بیشتر سفارشات هنرمندان قم در کشورهای حاشیه خلیج فارس و حتی کشورهای اروپایی فرستاده می شود اما در قم شناخته شده است که این یک معضل برای صنف ما محسوب می شود.
وی با بیان اینکه هنرمنبت قم ظرفیت ملی شدن دارد چرا که حدود 1200کارگاه منبت چوب در قم فعال است افزود: پیش از انگشترهنرمنیت قم ظرفیت ملی و جهانی دارد، اما به علت اینکه بین هنرمندان این رشته نه مطالبه و نه آن همت لازم وجود داشت از ملی کردن این هنر باز ماندیم.
وی که تلاش دارد به همراهی انجمن کارفرمایان هنر منبت قم این صنایع دستی قم را ملی کند می گوید: ما همه تلاش خود را به کار می بریم تا بتوانیم هنرمنبت قم را به همه بشناسانیم و ملی کنیم در این زمینه با مدیرکل میراث فرهنگی قم نیز در این زمینه قول مساعدت داده است.

تقاضای ایجاد نمایشگاه
این هنرمند برپایی نمایشگاه در سطح شهر را یکی از راه های معرفی منبت قم می داند و می افزاید: خیلی از شهروندان نمی دانند که به بدست هنرمندان منبت قم چه کارهای منحصر بفردی ساخته می شود که نمونه آن در دنیا وجود ندارد و تنها یک هنرمند قمی که در این شهر و این فرهنگ رشد کرده می تواند زیباترین اثرهای اسلامی و معنوی تولید کند.


وجود هنرمندان مبتکر
مرادی می افزاید: هنرمندان خوش فکر و مبتکر زیادی درزمینه تولیدات منبت در قم داریم که به دور از چشم مردم کارهای بزرگی تولید می کنند مثل اثری که به تازگی بدست هنرمند منبت کار قمی در نمایشگاه قران تهران به نمایش گذاشته شد و تحسین همگان را برانگیخت.
نمایشگاه نوروزی فرصتی مغتنم
در ادامه نوروزغلامی تصریح می کند: در حرکتی که امسال میراث فرهنگی قم در برپایی نمایشگاه صنایع دستی قم ایجاد کرد بسیار کار پسندیده ای بود چرا که ما هنرمندان منبت قم نیز حضور داشتیم در واقع فرصت مناسبی برای هنرمندان منبت کار قمی فراهم شد تا گوشه ای از هنر دست خود را به نمایش بگذارند.
وی از مسئولان و متولیان صنایع دستی قم می خواهد با حمایت از برنامه های هنرمندان منبت قم در برپایی نمایشگاه هایی اختصاصی در سطح شهر یاریگر این هنرمندان باشند چرا که هنرمند به تنهایی قادر نیست هم تولید کند و هم بازار یابی.


نامهربانی با هنرمندان منبت کار قمی
وی از نامهربانی هایی که به هنرمندان منبت کار شده است گلایه دارد و می گوید: اگر از حمایت های لازم برخوردار بودیم بی شک منبت قم یکی از بهترین گزینه های ملی شدن صنایع دستی قم بود چرا که تعداد فعالان این رشته از صنایع دستی در قم چشمگیر است.
رییس انجمن کارفرمایان هنرمنبت قم می گوید: هدف و چشم انداز ما بزرگ است اما بدون حمایت مسئولان و همدلی هنرمندان امکان پذیر نیست باید همگی متحد شده وبرای خواسته خودمان که ملی شدن و معرفی کردن هنرمنبت قم درسطح استان، کشورو جهان است تلاش کنیم.
وی می افزاید مشکلات ما کم نیست اما اکنون اصل هدفی که بر آن تمرکز داریم ملی کردن این هنرهنرمندان قم است.
کارگاه لبریز بود از کارهای خامی که با ظرافت و زیبایی خاصی ساخته شده بود اما همه آنها منتظر بودند تا آخرین سنبادها بر روی آنها کشیده شده و رنگ شوند کارهایی که هر ببینده ای را به حیرت وا می داشت.
قم مهد منبت است، اما انطور که باید و شاید معرفی نشده است که امیداواریم با همت مسئولان و هنرمندان به این مهم دست بیابیم.



ثبت دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.