logo_bassam

زهره مهرنوروزی -با توجه به سیر تاریخی پوشش و نگاهی به تاریخچه حجاب در ایران می توان فهمید که زنان ایرانی از باستان پوشش مناسب را برای خود ارزش و درج یک مقام می دانسته اند. و آن چیز که مشخص بود بر طبق سیر تاریخی میل فطری زنان به پوشش بویژه چادر حتی قبل از ظهور اسلام دیده می شده است. و می توانیم این ادعا را بکنیم که چادر یک پوشش ملی ایرانی بوده و ما ان را به عنوان سوغاتی فرهنگی به دیگر کشورها ارائه داده ایم.

قبل از اسلام نیز زنان ایرانی دارای پوشش مناسب بوده اند. و انگار در فطرت زن ایرانی، مفهوم پوشش به ارث رفته است. اگر به تاریخچه حجاب در ایران، در زمان باستان نگاه کنیم می‎بینیم که نخستین ساکنان آریایی زنانشان پوشیده بوده اند. و پیراهن و شلوارهای بلند به تن، و بر روی آن شنی را نیز بر روی خود می انداخته اند.

پوشش زنان ایرانی را می توان با توجه به نقوش سنگ های به جا مانده و آثار تاریخی دوران های مختلف تاریخی یا حتی شکل و شمایل زنان در نقاشی ها، طرح فرش ‎ها وآثار به جا مانده از زمان باستان را متوجه شد. نقش برجسته های این دوره نشان می دهد که زنان در اجتماع از لباس­ های تنگ و بدن­ نما استفاده نمی­ کرده اند، در واقع بر طبق نقوش به جا مانده زن با حجابی مناسب دیده می شده که در راس آن چادر جایگاه ویژه ای را داشته است.

حجاب زنان پیش ازآریایی

طبق نقوش به جا مانده از ان دوره درمی یابیم که لباس زنان با اندک تفاوتی شبیه به لباس مردان بوده است، و اختلاف اصلی آنها در پوشش سرشان می باشد. در واقع زنان بر روی سر خود چیزی می انداخته اند، در بعضی از این نقوش دیده می‎ شده که گیسوان آنها از زیر این پوشش نمایان می شده است. سند این گفته ها به اثاری باز می گردد که از گذشته های دور بجا مانده است. مغول ها افراد دور از فرهنگی بودند اما وقتی در ایران ساکن شدند . پوشش چادر به عنوان یک شنل بزرگ در پشت کلاه ها و تاج های زنان مقام بالا حاکی از آن است که چادر یک عنصر مربوط به طبقه ممتاز در بین زنان متشخص بوده است. عقبه تاریخی که ما داریم ما را مجاب به آن میکند که در حفظ این فرهنگ تاریخی خود در پوشش مناسب کوشا باشیم، و به استفاده کردن از چادر به عنوان پوشش برتر به خود افتخار کنیم.

حجاب زنان در زمان هخامنشیان

تاریخچه حجاب در ایران از روی نقوش مربوط به آن دوران می ‎توان متوجه شد که پوشاک زنان معمولا فراخ بوده و شامل لباس های بلند تا قوزک پاست. روسری یا سراندازهای بلند، پیراهن معروف پارسی، پیراهن های ساده یا ریش دار که تا پایین ساق پا می رسند. همراه با آستین های بلند یا کوتاه. البته در زمان هخامنشیان از چادر نیز برای مراسم مذهبی نیز استفاده می‎ شده است. طبق نقوش، بانوان درباری از تاج های زرین استفاده می‎کرده اند و در پشت تاج خود پارچه هایی بلند همچون چادر دور نواردوزی شده می انداخته اند. که نشان از ان است که چادر حجاب برتر ایرانیان باستان بوده و کاملا بومی و غیر وارداتی است. بر روی فرش پازیریک که در سیبری پیدا شده نقوشی دیده می شود که این مطلب را تصدیق می کند. زیرا زنانی که بر روی این فرش نقش شده اند پوششی شبیه چادر روی همه پوشاک خود داشته اند. همچنین نقوش مربوط به زنان اسب سوار آنها نشان می‎دهد که آنها از پوشش کامل چادر و پیراهن های بلند استفاده می کرده اند.

زنان در زمان اشکانیان

تاریخچه حجاب در عصر اشکانیانبا مدارک بدست آمده از این دوره متوجه حضور چادر در این دوره نیز می‎شویم . یک سری مجسمه مربوط به این دوره از شهر هترا (الحضر) در موزه شهر بغداد می باشد. همچنین نقاشی های کشف شده ای در شهر دورا اروپوس نشان از استفاده چادر در بین بانوان زمان اشکانیان را می دهد. زنان اشکانی نسبت به زنان هخامنشی در استفاده از چادر بروزتر و پیشرفته بوده اند. آنها در زیر کلاه خود چادر های بلندی را قرار میداده اند که مانند تور عروس بوده است.

دوره ساسانیان

در این دوره نیز با استفاده از مستنداتی همچون ظروف و بشقاب های نقره ای بر جای مانده می توان متوجه شد که یکی از پوشش های مهم زنان ساسانی نیز چادر بوده است. استفاده چادر در این دوره به مانند دوره های قبل نبوده. گاها زنان در این دوره چادرهایشان را به دور کمر خود یا بر روی دوش خود می انداخته اند. در این دوره نیز از شنل استفاده می شده. به طوری که ان را در نقوش طاق بستان در کرمانشاه بر روی دوش آناهیتا می توانیم مشاهده نماییم.

پوشش زنان ایرانی در دوره صفویه و زندیه

پوشش بانوان در دوران صفویه با توجه به حضور گسترده جهانگردان در دوران صفویه مکتوبات زیادی از نوع پوشش نان این دوره یافت می شود.

یکی از این سیاحان ژان شاردن است که می گوید:

زنان سر خود را کاملاً می پوشانند و روی آن پارچ های می اندازند که روی شانه هایشان می افتد و از جلو، گردن و گلو و سینه هایشان را می پوشاند ( مقنعه) و آنگاه که آهنگ بیرون رفتن می کنند با چادر سفید سراسر اندام خود را از سر تا پا می پوشانند و رویشان را چنان زیر نقاب پنهان می دارند که جز مردمک چشمان چیزی دیده نمی شود.قابل توجه است که در این دوران در مجالس و عزاداری های محرم زنان از چادرهای سیاه و روبندهای سفید استفاده می کرده اند.

در سفرنامه های بسیاری مربوط به دوره‎ های افشاریه و زندیه آمده است که : زنان در این دوره برای خروج از خانه چادر سفید ، سیاه و بنفش برسر می کشیده اند که سراسر بدن آن ها را می پوشانیده، چادر را با قیطان یا بندی نگه می داشته اند. در این دوران زنان صورت خود را با روبند می‎ پوشاندند به طوری که فقط چشمان آنها از آن زیر دیده می شده است.

زنان در دوره قاجاریه

قاجاریه در این دوران زنان پوشش اصلی شان چادر بوده. در زمان قاجاریه مذهب بین مردم بیشتر رواج پیدا کرده و در نتیجه زنان از پوشش کامل چادر بهره می ‎برده اند. بدین سان در این دوره می توان انواع مختلف چادرها را برای سلایق مختلف دید. ازجمله در یزد چادرهای بنفش ریشه دارو ابریشمی مورد استفاده قرار می ‎گرفته است. و مدل های مختلف چادر های رنگی نماز، مخملی ، کرباس و چارخونه دوخته می شده و در اختیار بانوان قرار می گرفته است

در دوره قاجاریه معمولا دور چادرها رو با حاشیه نقره گون تزئین می ‎کرده اند و بعد از مدتی از مد افتاد. بعد از آن اطراف چادرهای خود را با لبه ای رنگی آبی، سفید و قهوه ای به عرض دو انگشت تزئین می کردند. چادر عبایی نیز در این دوره از بغداد وارد ایران شد.

زنان در دوره اسلامی

بعد اسلام زنان به این ترغیب شدند که علاوه بر داشتن چادر گوشه های آن را به جلو آورده تا پوشش کاملی برای خود داشته باشند. تا به گفته قران کمتر مورد آزار مردان قرار بگیرند.

از اوایل دوره اسلامی تا عصر مغول زنان از پوشش سنتی چادر و روبندهای ابریشمی برای پوشش خود استفاده می‎کرده اند. البته این نوع پوشش در رنگ های مختلف به غیر از مشکی نیز بوده است . این را میتوان از نسخه مینیاتوری که در کتابخانه ملی پاریس از مادر سلطان محمد خوارزمشاه هست فهمید. زنانی که به چادر های سفید و مغنه و نیز چادر مشکی دیده می‎شوند.

در سفرنامه کلاویچو آمده است که: زن های شهری معمولاً روی پوشیده اند و عجب آنکه چادر سفید داشته اند و نقاب سیاه ، واقعاً مثل ماه زیر میغ رفته اند.

همچنین از روی آثار مینیاتور باقی مانده از دوران تیموری و نوشته سیاحان معروف آن زمان میتوان دید که در آن دوره نیز زنان از انواع روسری سه گوش،توری، روبند چادرو چارقد برای پوشش خود استفاده می‎کرده اند.

هرمان گوترز در کتاب پوپ نیز نوشته است که: تا نیمه قرن پانزدهم میلادی (اوایل سده نهم هجری قمر) پوشش سر بلند بود و گاه مانند چادری پشت سر تا پاشنه پا را در بر می گرفت.

اما درزمان پهلوی با سفر شاه ایران به ترکیه و دیدن کشف حجاب زنان ترکیه گمان کرد پیشرفت این کشور به علت کشف حجاب زنان  آنجاست،  او که سخت تحت تاثیر همتای خود آتاترک قرار داشت باعث شد که چادر را از سر زنان ایران بردارد حتی قانون کشف حجاب زنان را در مجلس به تصویب رساند که این قانون بعد از برکناری رضاخان از قدرت اجرا نشد اما شاه پسر با رویکرد فرهنگی و در یک پروسه آرام  به حذف حجاب از جامعه زنان ایران اقدام کرد به همین علت با پیروزی انقلاب اسلامی وبا توجه ویژه  به نقش زن در انسان سازی باردیگر حجاب  با چادر به زنان  این جامعه بازگشت. با دقت در سیر پوشش زنان ایران می توان پی برد چادر سوغات فرهنگی زن عفیفه ایرانی به جهان است.



ثبت دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *