logo_bassam

شناسایی 100 خانه ارزشمند تاریخی در قم


در مراسمی با حضور اساتید، دانشجویان و علاقه مندان معماری، شهرسازی و تاریخ قم، کتاب «خانه‌های تاریخی شهر قم» رونمایی شد.
در مراسمی با حضور اساتید، دانشجویان و علاقه مندان معماری، شهرسازی و تاریخ قم، کتاب «خانه‌های تاریخی شهر قم» در خانه تاریخی یزدان‌پناه شهر قم رونمایی شد.
فرامرز پارسی ، معمار، مرمت‌گر و مدرس دانشگاه در این مراسم با بیان اینکه معماری آئینه تمدن است؛ اظهار داشت: اگر در دوره‌ای دیدین که معماری خوب است بدانید که مردم حالشان خوب بوده است. وقتی معماری مغشوش می‌شود، بدانید که مردم هم ذهن آشفته دارند.
وی افزود: مردم ما در گذشته در دنیایی زندگی می‌کردند که مجموعه‌ای از مفاهیم و پارادایم‌های معین به نام سنت آن را اداره می‌کرد. این نظام، برای خود اجزا و قوانینی داشت و مردمی که در آن پارادایم زندگی می‌کردند، خوشبخت بودند. معماری گذشته هم این را نشان می‌دهد که مردم در دنیای گذشته حال خوبی داشته‌اند.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه دوران ناصری دوره گذار از سنت به مدرنیته در تاریخ ایران است اظهار داشت: انقلاب مشروطه ما را وارد دنیایی می‌کند که نسبت به دنیای سنتی گذشته مفاهیم متفاوتی داشته است.
به گفته وی در دوران ناصری، ما به یکباره از دنیایی که همه چیز مطلقا کیفی بوده و ضرباهنگ زندگی کند بوده وارد دنیای اصالت کمیت می‌شویم.
«همزمان با وارد شدن مفهوم مدرنیته به کشور، کلمه‌ای در زبان فارسی وارد می‌شود به نام توسعه. این کلمه در زبان انگلیسی چندان معنای کمّی ندارد اما در زبان فارسی از نظر ریشه لغوی، نسبت عمیق‌تری با کمیت دارد چرا که توسعه از وسیع شدن می‌آید. »
پارسی گفت: با آمدن پهلوی اول مدرنیته به مدرنیزاسیون تبدیل شده و مفاهیم کیفی مدرنیته دچار غفلت میشود؛ نقادی و دموکراسی از مفاهیم کیفی دوران مدرن هستند اما می‌بینیم در ترجمه توسعه به زبان فارسی ما بیشتر به دنیا ما به ازای کمّی آن رفته‌ایم.
*نگاه به غرب در جامعه بروکراتیک کشور
وی با اشاره به اینکه در این دوران به توسعه و خوشبختی در قالب یک عدد نگاه می‌شود افزود: همین الان هم مشاورین ما وقتی می‌خواهند طرح های شهرسازی تهیه کنند، دنبال سرانه هستند. گویا در دنیای امروز همه چیز معادل عددی به خودش می‌گیرد . این معادل‌ها هم طوری هستند که همه‌اش به دنبال آن می‌دویم و هیچ وقت به آنها نمی‌رسیم چرا که غربی‌ها همیشه یک قدم از ما جلوتر بوده‌اند.
«بخش مهمی از جامعه بروکراتیک ما نگاه به غرب دارد چرا که آنجا تحصیل کرده است. بخش دیگری از این کمیت گرایی هم به افزایش شدید جمعیت و مهاجرت برمی‌گردد. به همین خاطر است که مدیران ما دائما برای اثبات شایستگی خودشان عدد تولید می‌کنند. »
به عقیده این کارشناس معماری و مرمت، ما در حال حاضر وارد دوره‌ای شده‌ایم که دیگر آن افزایش ناگهانی جمعیت وجود ندارد و پیروی کورکورانه از غرب هم جایگاهی ندارد. در این دوره باید به دنبال مفهوم توسعه از دیدگاه کیفی باشیم.
وی ادامه داد: معنی توسعه کیفی این است که دیگر نباید فقط دانشگاه و مدرسه و خیابان بسازیم بلکه باید مدرسه، دانشگاه و خیابان در شهرهایمان با کیفیت‌تر از قبل باشد.
«دنیای جدید مفاهیمی مانند فرهنگ و محیط زیست را وارد پارامترهای توسعه کرده و مفهوم جدیدی به نام توسعه پایدار تولید کرده است. ما هم باید تلاش کنیم از نگاه صرفا کمی به مسائل مرتبط با توسعه و زندگی مردم فاصله بگیریم. »
*مستندسازی آثار تاریخی یک کار عظیم فرهنگی است
پارسی با بیان اینکه درک دوره تحول کیفی یعنی اینکه ما با مفاهیم جدیدی باید آشنا شویم اظهار کرد: اینطور نیست که دیگر به سرانه نیاز نداریم بلکه باید نگاه کمی و کیفی را در کنار هم حفظ کنیم.
وی با تاکید بر اینکه ما باید به دنبال حفاظت سرمایه های گذشته باشیم گفت: اگر در توسعه کمّی کلید واژه اصلی «نوآوری» بود، در این دوره باید به این مفهوم برسیم که نیاز زیادی به ساختمان جدید، خیابان جدید و … نداریم بلکه باید آنچه داریم را حفظ و حراست کنیم.
این مدرس دانشگاه اظهار داشت: نه تنها ساختمان خوب بلکه باید ساختمان های بد را هم حراست کرده و ایرادات آن را برطرف کنیم. نوآوری در عصر جدید به این شکل معنا دار است.
وی در پاسخ به این سوال که «روش شناسی ما برای توسعه در دنیای جدید چیست؟» خاطرنشان کرد: برای حفاظت باید ابتدا بضاعتمان را بشناسیم. در عالم مرمت این موضوع یعنی اینکه مستندسازی.
پارسی گفت: پاسخ به این سوال که چه چیزهایی داریم و از چه چیزهایی باید حراست کنیم باید آغاز هر پروژه شهری باشد. در چنین نگاهی وقتی مدیران شهری در قم می خواهند شهر خوبی داشته باشند، صرفا دنبال ساخت و ساز جدید نمی‌روند.
«مدیری که در این شهر ارزشمند زندگی می‌کند، برای هر کاری باید ابتدا ببیند چه بضاعت‌هایی در شهر وجود دارد. شناخت بضاعت های یک شهر و مستندسازی آن یک حرکت عظیم فرهنگی است که باید آن را آغاز کرد و کتاب «خانه‌های تاریخی قم» می‌تواند بخشی از آن باشد. »
این مدرس دانشگاه تاکید کرد: تالیف کتاب تاریخی قم یک حرکت ارزشمند بر اساس مفاهیم پیشروی قرن بیست و یکم است. مستندسازی و کارهای توصیفی از آنچه که هست کاری بسیار با ارزش و مایه افتخار است.
*لزوم خوانش جدید معماری قدیم
محمد سعید ایزدی, معمار و استاد دانشگاه هم در این جلسه مراسم با اشاره به اینکه تالیف کتاب «خانه‌های تاریخی قم» کاری بسیار ارزشمند در حراست از گذشته و هویت شهر قم است اضافه کرد: در این کتاب آثاری مستند سازی شده اند که متاسفانه در حال از دست دادن‌شان هستیم.
وی با تاکید بر اینکه اینگونه اقدامات نباید تنها در مستندسازی منحصر شود تصریح کرد: مستندسازی باید بهانه‌ای باشد برای خوانش دوباره آثاری که از گذشته به جا مانده و یاد گرفتن از مردم گذشته برای ساختن زندگی بهتر.
«در جراید و رسانه ها بارها و بارها راجع واژه معماری ایرانی اسلامی شنیده‌ایم اما هیچ کس هم تعریف دقیقی از آن ارائه نکرده است. هر کسی در فضای خانه های تاریخی در شهرهای قدیمی کشور قرار می گیرد این موضوع را حس می‌کند که مردم گذشته همزیستی با زمین، سازگاری با شرایط آب و هوایی و سازگاری با ملزومات فرهنگی را به خوبی در معماری خود وارد کرده و در این عرصه بسیار موفق بوده‌اند. »
معاون اسبق وزارت راه و شهرسازی با اشاره به اینکه دو واژه مهم تداوم و تکامل در معماری و شهرسازی امروزه باید مورد توجه ویژه قرار بگیرند ادامه داد: از گذشته تا دوران نوگرایی ابتدای قرن با این واژه ها بسیار عجین بودیم.
وی افزود: معماری و شهرسازی گذشته در عین حال که در هر دوره تداوم داشته اما کامل هم میشده و این تدوام و تکامل جزوی از سنت شهرسازی است. یکباره ما در دوره معاصر با گسست عجیب و غریب از گذشته روبه رو شدیم. اصلا گذشته خودمان را منکر شدیم و دست به تولید سازه‌هایی بی‌کیفیت و بی‌هویت زدیم.
ایزدی گفت: این گسست از گذشته تنها در معماری بناهای مذهبی ما نبوده بلکه در تمام شئون شهرسازی و معماری ما اتفاق افتاده است.
*فراموشی مفهوم محله در شهرسازی جدید
وی با تاکید بر اینکه باید به مفهوم خانه واحد همسایگی و محله توجه کنیم ادامه داد: این مفاهیم امروز به شدت فراموش شده است. نسل های جدید اصلا مفهوم زندگی در محله را ندیده و درک نکرده‌اند. در نظام شهرسازی امروز ما چند بلوک را کنار هم می گذارند و اسمش را محله می‌گذارند.
این استاد دانشگاه در رشته معماری و مرمت اضافه کرد: امروز باید پرسید مفهوم محله در نظام شهرسازی ما چه نقشی دارد؟ چیزی به نام بلوک شهری که مجموعه‌ای از بافت شهری است که با خیابان‌ها محصور می‌شود را به جای محله نشانده‌ایم.
وی با بیان اینکه باید بدانیم عنصر تشکیل دهنده یک شهر محله است نه بلوک شهری اظهار داشت: بلوک های جدید شهری هیچ بو و نشانی از جریان زیست شهری ندارد.
«باید ابتدا بدانیم یک محله چه ویژگی هایی دارد؟ اگر بخواهیم در شهر قم یک محله جدیدی ایجاد کنیم آیا میتوانیم ابتدا مفهوم محله را برای خودمان تعریف کنیم ؟زیست بی نظیری که حاصل از معاشرت ها آداب تعاملات و مراسمات وجود داشت، امروز در غیاب مفهوم محله و در بلوک‌های شهری چطور بازخوانی می‌شود؟»
ایزدی ادامه داد: واقعا امروز کجا زندگی میکنیم؟ آیا آپارتمان هایی که در آن زندگی میکنیم، با مفهوم خانه منطبق است؟ به نظر من این آپارتمان ها در نهایت خود ساختمان مسکونی هستند و ویژگی های خانه را ندارد. باید به خانه‌های قدیم برگردیم و خوانشی دوباره داشته باشیم تا بدانیم آن کیفیت ها چگونه تولید می‌شد.
وی تاکید کرد: خانه‌های تاریخی ما صرفا ثروت کالبدی نیستند. ثروت های طبیعی و میراث ناملموسی که در اینها وجود دارند را هم باید در نظر گرفت.

*عدم حمایت نهادهای دولتی از مستندسازی بناهای تاریخی
سوسن بیات، از مولفان کتاب «خانه‌های تاریخی قم» هم در این مراسم گفت: کتاب خانه‌های تاریخی قم یک کار تیمی است که از درس برداشت از بناهای تاریخی در رشته معماری آغاز شد. در زمانی که در دانشگاه شهاب دانش این درس را داشتیم دانشجویان رشته معماری شروع به کار کردند و انقدر با علاقه کار کردند که تصمیم گرفتیم این مجموعه را به یک کتاب تبدیل کنیم.
وی ادامه داد: در پروسه چاپ این کتاب چند باب از این خانه‌ها را از دست دادیم که بسیار غم انگیز بود.
بیات خاطرنشان کرد: یکی از چالش هایی که در حوزه مطالعات معماری و شهرسازی در قم وجود دارد این است که مطالعات عقیم است. دانشجویان قمی چندان موضوعات کارهای پژوهشی خود را به سمت مسائل قم سوق نمی‌دهند و اگر هم کاری انجام میشود اطلاع رسانی و مستندسازی دقیق به همراه ندارد.
وی گفت: برای چاپ این کتاب مورد حمایت ارگان ها هم قرار نگرفتیم و چالش های زیادی در مسیر چاپ داشتیم.
نیلوفر زجاجی، از دیگر مولفان این کتاب هZم در این مراسم گفت: خوشحالم با انتشار این کتاب توانستیم یک قدم هر چند کوچک برای شهرمان قم برداریم و امیدواریم با حمایت مسئولین این کار ادامه دار شود.
محمد امیدواریان، یکی دیگر از مولفان این کتاب با اشاره به اینکه رمز موفقیت در اینگونه کارها تکیه به ظرفیت‌های مردمی به جای ظرفیت‌های دولتی است گفت: حدود 100 خانه در قم شناسایی کرده‌ایم. همچنین می‌توانیم کتابی را تدوین کنیم که خانه های تخریب شده در دهه های گذشته را به مردم قم معرفی کند.
کتاب «خانه های تاریخی قم» مجموعه نفیسی از تصاویر و اطلاعات مربوط به ۲۴ خانه ارزشمند تاریخی شهر قم است که به کوشش سوسن بیات، محمد امیدواریان و نیلوفر زجاجی تالیف و گردآوری شده است.
خانه های معرفی شده در این کتاب یادگارانی از معماری ۲۰۰ سال گذشته شهر قم هستند. در این کتاب مولفان علاوه بر معرفی اجمالی این خانه‌ها، به تحلیل معماری گذشته شهر قم و همچنین نقشه های قدیم شهر می‌پردازند.
خانه حاکم قم، خانه چاوشی، خانه دربهشتی، خانه سیدباقر روحانی، خانه شاکری، خانه سلامت، خانه توکلی، خانه نیازمند و از جمله خانه‌های قمِ قدیم هستند که در این کتاب به آنها پرداخته شده است.



ثبت دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو × 4 =